Actueel, "Voor Heel Oosterhout“

Een avond die het vertrouwen in de politiek geen goed heeft gedaan (02-07)

Gisteren werd niet alleen een nieuw college geïnstalleerd. Gisteren werd ook zichtbaar hoe er in Oosterhout wordt omgegaan met transparantie, tegenspraak en democratische besluitvorming. De avond begon met mooie woorden over transparantie, vertrouwen en goed bestuur. Juist daarom was de rest van de avond zo teleurstellend.

Tijdens de stemming over de benoeming van de wethouders maakte de burgemeester bekend dat de uitslag voor één kandidaat 15 stemmen voor en 15 stemmen tegen was. Daarmee was er geen meerderheid en kon deze kandidaat op dat moment niet worden benoemd.

Verbazing

Wat ons vervolgens het meest heeft verbaasd, was dat niet direct duidelijk werd gemaakt om welke kandidaat het ging en hoeveel stemmen iedere kandidaat precies had gekregen. Juist op zo’n moment hoort maximale openheid vanzelfsprekend te zijn. Transparantie is geen gunst die de meerderheid verleent, maar een fundament van onze democratie. Inwoners hebben het recht om te weten hoe zulke belangrijke besluiten tot stand komen.

Lange schorsingen

Daarna volgde een eerste schorsing van ruim een uur. Tijdens die schorsing werd een afwezig raadslid gebeld en gevraagd alsnog naar het gemeentehuis te komen. Uiteindelijk werd de vergadering, verspreid over de avond, ruim tweeënhalf uur geschorst. Opvallend, want na 23.00 uur besluiten we regelmatig om een vergadering op een andere dag voort te zetten. Gisteren leek dat ineens geen optie meer. Er moest koste wat kost nog diezelfde avond een besluit worden genomen. Ook tijdens de schorsingen gebeurde iets wat ons zorgen baart. Oppositiefracties werden aangesproken op het feit dat zij openheid eisten over de stemuitslag. Dat vinden wij de omgekeerde wereld. Niet de vraag om transparantie zou ter discussie moeten staan, maar juist het achterhouden van informatie over een democratische stemming.

Een raadslid stemt zonder last of ruggespraak. Dat is niet zomaar een principe, maar één van de belangrijkste pijlers van onze democratische rechtsstaat. Iedere volksvertegenwoordiger moet vrij zijn om zijn of haar stem uit te brengen, zonder druk en uitsluitend op basis van de eigen overtuiging. Juist daarom roept de gang van zaken tijdens de lange schorsing zoveel vragen op. Nadat een kandidaat in de eerste stemronde geen meerderheid behaalde, volgde een schorsing van ruim een uur, werd een afwezig raadslid gevraagd alsnog naar het gemeentehuis te komen en vond uiteindelijk een tweede stemming plaats. Dat roept de vraag op of de nadruk lag op het respecteren van de eerste uitkomst of op het alsnog organiseren van een meerderheid.

Democratie betekent niet dat je net zo lang doorgaat totdat de gewenste uitkomst is bereikt. Democratie betekent dat je de uitkomst van een stemming respecteert, ook wanneer die politiek ongemakkelijk is.

Moed
Uiteindelijk werd in de tweede stemronde wel een meerderheid behaald. Toch verdienen de raadsleden die vasthielden aan hun oorspronkelijke stem alle respect. Ondanks alles wat zich tijdens de schorsingen afspeelde, bleven ook enkele coalitieraadsleden tegen stemmen en werd één stem ongeldig uitgebracht. Dat getuigt van politieke moed, onafhankelijkheid en het besef dat een raadslid stemt vanuit de eigen overtuiging en niet vanuit politieke druk.

Ook de rol van de burgemeester als voorzitter van de raad roept bij ons serieuze vragen op. Een burgemeester is voorzitter van de héle raad, niet alleen van de coalitie of van de meerderheid. Juist op een avond waarop de democratische besluitvorming onder druk staat, verwachten wij een voorzitter die zichtbaar boven de partijen staat, het proces bewaakt en maximale transparantie nastreeft. Die indruk heeft hij bij ons helaas niet gewekt. Een voorzitter beschermt niet een politieke uitkomst, maar de integriteit van het besluitvormingsproces.

Opvallende toelichting formateur

Opvallend was ook de toelichting van de formateur. Hij gaf zelf aan dat de wethouders niet op basis van een vooraf opgesteld profiel zijn geselecteerd, maar simpelweg zijn voorgedragen door de coalitiepartijen. Dat is een politieke keuze. Maar wanneer vervolgens één van die kandidaten in de eerste stemronde geen meerderheid behaalt, zou dat aanleiding moeten zijn voor politieke bezinning. In plaats daarvan werd gekozen voor een nieuwe stemronde na een uitzonderlijk lange schorsing. Misschien verklaart dit ook waarom wij vanaf het begin zijn buitengesloten. Niet vanwege onze inhoud, niet vanwege onze inzet voor Oosterhout, maar omdat er volgens de formateur en de coalitiepartijen “het gevoel” was dat men met andere partijen verder moest. Daarmee werd geen recht gedaan aan de stem van ruim 3.000 Oosterhouters. Democratie draait niet om gevoel, maar om de stem van de kiezer.

Zorgwekkend patroon

Gisteren zagen wij opnieuw een patroon dat ons zorgen baart. Eerst werden ruim 3.000 Oosterhouters aan de formatietafel terzijde geschoven. Gisteren ontstond bij ons de indruk dat, toen de eerste stemming niet de gewenste uitkomst opleverde, alles erop werd gericht om alsnog die uitkomst te bereiken. Democratie draait niet om het organiseren van een gewenste meerderheid, maar om het respecteren van de uitkomst van een stemming.

Wij maken ons daarom zorgen over de komende bestuursperiode. Als er tijdens de allereerste vergadering al zoveel nodig is om uiteindelijk een meerderheid te organiseren voor een eigen wethouder, hoeveel onderling vertrouwen is er dan werkelijk binnen deze coalitie? Uiteindelijk zijn het de inwoners van Oosterhout die recht hebben op een stabiel bestuur dat transparant, betrouwbaar en met respect voor de democratische spelregels handelt.

Daarom zullen wij de komende periode onder andere de volgende vragen stellen:

– Waarom werd de volledige uitslag van de eerste stemming niet direct openbaar gemaakt?
– Waarom werd gekozen voor een uitzonderlijk lange schorsing en een tweede stemronde, terwijl vergaderingen na 23.00 uur normaal gesproken worden verdaagd?
– Hoe kijkt de burgemeester terug op zijn rol als onafhankelijk voorzitter van de raad? Vindt hij zelf dat hij gisteren zichtbaar de voorzitter van álle raadsleden is geweest?
– Welke lessen trekken de coalitiepartijen uit het feit dat één van hun eigen wethouders in de eerste stemronde geen meerderheid kreeg? En wat zegt dat over het onderlinge vertrouwen binnen deze coalitie?

Wij wensen het nieuwe college oprecht veel succes. Want uiteindelijk verdient iedere inwoner van Oosterhout een goed bestuur.

Maar één ding is voor ons na gisteren duidelijk geworden:

Democratie wordt niet getest op de dagen dat iedereen het met elkaar eens is. Democratie wordt getest op de momenten dat de uitkomst anders is dan gehoopt. Juist gisteren had de gemeenteraad moeten laten zien dat zij die test kon doorstaan.

Vertrouwen vraag je niet met woorden. Vertrouwen verdien je met daden. Gisteren hebben wij helaas iets anders gezien.

——

Fractievoorzitter Peter de Laat van VHO sprak dinsdagavond tijdens de raadsvergadering zijn teleurstelling uit over het advies van informateur Hanne van Aart. Zij stelt immers voor om door te gaan met de huidige coalitiepartijen (VVD,GB,GL/PvdA en D66) eventueel aangevuld met CDA of LOES. VHO en GBV worden in het verslag niet eens genoemd.

Peter de Laat: “Wij hebben tijdens het gesprek met de informateur aangegeven dat wij als VHO ons willen positioneren als een een constructieve partij die het belang van de inwoners centraal stelt. Wij sluiten geen enkele partij uit als samenwerkingspartner, zeker omdat veel standpunten dicht bij elkaar liggen. We hebben een winst geboekt van 1176 stemmen en zijn daarmee de vierde partij geworden. De kiezers hebben ons met 3054 stemmen een duidelijk mandaat gegeven en mogen er wat ons betreft op vertrouwen dat hun stem zichtbaar en serieus wordt meegewogen”.

Uit het antwoord van de informateur en het verdere verloop van de avond werd duidelijk, dat hoewel geen enkele partij zegt VHO uit te sluiten, er toch een hele duidelijke voorkeur bestaat bij de huidige coalitie om met elkaar door te gaan eventueel aangevuld met CDA of LOES.

De overwegingen om VHO niet uit te nodigen om deel te nemen aan de coalitie werden niet echt duidelijk. De informateur sprak, zonder op details in te gaan, over: inhoud, sfeer, stijl en cultuur.

VHO gaat, zo ziet het er nu naar uit, met de vierkoppige fractie constructief oppositie voeren.

Daar kunt u op rekenen!